Verduurzaming van de liesbreukoperatie: een eerste, concrete stap voor de GE-chirurgie

De klimaatcrisis is geen abstract probleem meer; het is duidelijk aanwezig om ons heen, met hogere temperaturen en een recordaantal aan bosbranden. Er wordt gezegd dat het een directe bedreiging is voor de volksgezondheid die ook ons dwingt tot een fundamentele herbezinning op de chirurgische praktijk. Binnen het project 'Groene Ingrepen' van de NVvH hebben wij de milieu-impact van veelvoorkomende ingrepen gekwantificeerd. Voor de GE keken we als pilot kritisch naar het zorgpad van de liesbreukoperatie bij volwassenen. En wat blijkt? Een substantiële verduurzaming is goed mogelijk, zónder enige concessie te doen aan de kwaliteit van de patiëntenzorg.

De impact van de liesbreukoperatie bij volwassenen
De liesbreukoperatie is een van de meest uitgevoerde ingrepen binnen onze discipline. De cumulatieve impact van deze operatie bedraagt jaarlijks 4.200 ton CO₂ en 210 ton afval. Ter context: de totale jaarlijkse uitstoot van de heelkunde staat gelijk aan circa 6 miljoen autoritten tussen Amsterdam en Eindhoven; de liesbreukchirurgie is in haar eentje verantwoordelijk voor bijna 4,7% van dit totaal.

Wij hebben vastgesteld dat de belasting zich concentreert op de volgende gebieden:

CO₂-uitstoot (totaal 4.200 ton):

• 41% wordt veroorzaakt door de operaties zelf.
• 25% vindt zijn oorsprong in de dagverpleging.
• De overige uitstoot is verdeeld over polikliniekbezoeken en diagnostiek.

Afvalproductie (totaal 210 ton):

• 51% van het afval wordt gegenereerd op de operatiekamer.
• 23% is afkomstig van de dagverpleging.

Deze data maken duidelijk dat onze focus moet liggen op procesoptimalisatie op de OK en een kritische herijking van de logistiek rondom de dagbehandeling.

Vier pijlers voor een groenere liesbreukchirurgie
Op basis van data-analyse en expertgroepen hebben wij vier concrete maatregelen gedefinieerd die wij direct in de praktijk kunnen brengen:

• Reductie van reisbewegingen: We verminderen de logistieke druk door polikliniekbezoeken, anesthesie-screening en de ingreep optimaal te bundelen (one-stop-shop). De follow-up geschiedt waar mogelijk telefonisch. Dit bespaart niet alleen emissies, maar verhoogt ook de patiënttevredenheid.
• Optimalisatie van OK-energieverbruik: We opereren voortaan in een type 1 OK in plaats van een type 1+. Voor een liesbreukoperatie biedt de type 1+ luchtbehandeling geen extra veiligheid, terwijl de type 1 OK significant minder energie-intensief is.
• Materiaalreductie op de OK: We dringen de afvalstroom terug door het gebruik van kleinere instrumentennetten, minder afdekmateriaal en de structurele inzet van herbruikbare trocars. Elke gram afval die wij op de OK voorkomen, reduceert de indirecte uitstoot in de keten.
• Doelmatige diagnostiek: We beperken routinematige beeldvorming middels echo. Dit instrumentarium zetten we uitsluitend in wanneer de uitkomst daadwerkelijk het chirurgisch beleid verandert. Dit verlaagt de milieudruk en verbetert gelijktijdig de doorlooptijd op de afdeling radiologie.

Onderbouwing: Duurzaamheid als versterker van kwaliteit en doelmatigheid
Een duurzame werkwijze is geen bezuinigingsmaatregel vermomd als milieubeleid; het is een versterking van de drie-eenheid: milieuwinst, kwaliteit en doelmatigheid. De voorgestelde maatregelen reduceren onnodige handelingen, reistijd en verspilling. De bedrijfseconomische onderbouwing is onweerlegbaar: de implementatie van deze groene maatregelen levert voor de liesbreukoperatie een geschatte jaarlijkse kostenbesparing op van €2,1 miljoen. Dit kapitaal komt vrij voor herinvestering in duurzame technologieën, personeelsbehoud en de verdere verbetering van onze zorgprocessen. 'Groen' en 'doelmatig' zijn in deze context synoniemen.

Door deze maatregelen te implementeren, realiseren we een reductiepotentieel van circa 13% CO₂ en 4% afval op het gehele zorgpad van de liesbreukoperatie. Dit vertaalt zich naar een besparing van ruim 36.400 autoritten per jaar voor deze ene ingreep! Hoe mooi is het om  deze maatregelen te omarmen. We hebben hiermee een concreet instrument in handen om de verplichtingen uit de Green Deal 3.0 na te komen. Laten we als medisch specialisten om het voortouw te nemen in de noodzakelijke transitie naar een klimaatneutrale zorgsector. De verantwoordelijkheid voor de toekomst van onze zorg begint bij de keuzes die wij vandaag op de OK maken.

Met dank aan de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten voor de financiering van dit project.