Duurzaamheid in de heelkunde: Transport

Duurzaamheid binnen de heelkunde begint vaak bij grote thema’s: afval, OK-materialen, energieverbruik en medicatie. Bij de NVvH werkgroep Groene OK ligt onze focus hier dan ook vooral op.

Maar een verrassend krachtige én relatief eenvoudige stap ligt buiten de operatiekamer: het verminderen van autobewegingen van en naar het ziekenhuis. Transport is een van de grootste bronnen van CO₂-uitstoot binnen de zorgketen. Juist hier kunnen we ook als chirurgen winst boeken. Dat weten we natuurlijk allemaal, maar het is goed om daar af en toe weer bij stil te staan.

Voor een gemiddeld ziekenhuis betekent dit duizenden ritten per dag. Het verminderen van deze bewegingen vraagt geen complexe technologische innovaties, maar vooral gedragsverandering, slimme organisatie en het benutten van bestaande alternatieven.

🚴‍♀️ Slimme mobiliteit voor medewerkers
Ondanks de vele groene stappen die al zijn gezet, is voor medewerkers de auto vaak nog de standaardkeuze. Zeker bij vroege diensten, bereikbaarheidsdiensten of onregelmatige werktijden. Toch zien we dat relatief kleine interventies grote effecten kunnen hebben. Denk aan fietsstimulering via kilometervergoedingen, goede stallingen en douches, openbaarvervoerabonnementen die door het ziekenhuis worden gefaciliteerd, of carpoolregelingen voor OK-teams en arts-assistenten. Deze alternatieven worden op veel plekken al aangeboden, maar worden nog onvoldoende benut. Vaak heeft dat ook te maken met de manier waarop ze onder de aandacht worden gebracht. Hier mag best wat meer aandacht en enthousiasme vanuit werkgevers in worden geïnvesteerd.

🚶‍♂️ Minder autobewegingen door patiënten en bezoekers
Ook voor patiënten en bezoekers liggen kansen. Heldere communicatie over de bereikbaarheid met het openbaar vervoer en realtime reisinformatie kunnen helpen om de auto minder vanzelfsprekend te maken. Daarnaast kunnen ziekenhuizen nog meer inzetten op digitale zorg. Videoconsulten, telemonitoring en digitale preoperatieve screening verminderen vaak het aantal fysieke bezoeken, zonder kwaliteitsverlies. Juist binnen de chirurgische zorg biedt dit mogelijkheden.

🚗 Als de auto toch nodig is
Soms is de auto simpelweg de beste optie. Dan helpt het om de rit zo duurzaam mogelijk te maken. Denk aan elektrisch rijden, gedeelde voertuigen voor bereikbaarheidsdiensten of slim parkeerbeheer dat onnodig zoekverkeer voorkomt.

Wat doe ik zelf? 
Carpoolen is voor mij geen optie en het OV is niet realistisch. Met bus, trein en tram ben ik ruim een uur onderweg, als alles meezit.

Ik probeer daarom te fietsen als de energie en het weer het toelaten. De enkele reis is 25 kilometer. Ik verkoop het aan mezelf als een gratis workout. Met een groot jong gezin is dit sowieso een uitdaging, maar niemand heeft er last van als ik twee keer per week een half uur later thuiskom of iets eerder opsta. Ik blijf fitter, kan meer aan – thuis én op het werk – en ben eigenlijk nooit meer chagrijnig 😉. Bovendien scheelt het flink in de kosten: alleen al aan parkeren en benzine bespaar ik minimaal €15 per dag.

Ik heb daarnaast een iets realistischer alternatief voor de meeste dagen: een elektrische scooter. Inmiddels rijd ik daar al vijf jaar op, met een goede helm en een degelijk jack. In die tijd heb ik ruim 24.000 kilometer 'gebrommerd' – of beter gezegd: gezoefd. Door de weilanden, langs de Vecht, prachtig! De reistijd is altijd 30 tot 37 minuten. Geen files, altijd vooraan bij het stoplicht in de stad en parkeren kan vrijwel naast het ziekenhuis. Dat scheelt ook nog eens vijf tot tien minuten lopen. Buiten de stad gaat er vaak een muziekje aan of pleeg ik een telefoontje. Achter mijn windscherm en onder mijn beenwarmer is het prima toeven, ook als het weer wat minder is. Ik heb nog getwijfeld over een speed pedelec, maar daar zag ik uiteindelijk toch meer beperkingen.

Volgens mijn app heb ik inmiddels bijna 6.000 kg CO₂ bespaard ten opzichte van een gemiddeld motorvoertuig.

Natuurlijk zijn natte of gladde omstandigheden niet ideaal en soms ook minder veilig. Maar het grootste deel van het jaar is dit een prima manier van reizen. Voor de twee donkerste, koudste en natste wintermaanden zoek ik nog naar een betere oplossing.

Door deze combinatie van vervoersmiddelen ga ik van de vier à vijf werkdagen per week nog maar maximaal één keer met de auto.

En los van de duurzaamheidswinst: bewuster omgaan met transport en woon-werkverkeer helpt ook om de congestie op ons wegennet beperkt te houden. Daar heeft uiteindelijk iedereen baat bij, ook als je jezelf geen uitgesproken 'groene gelover' noemt.

Ivar de Bruin, Traumachirurg en kindertraumachirurg UMC Utrecht en lid NVvH werkgroep Groene OK